vetkaars

Waar kan ik dit nog kopen (V)?

Vetkaars
Is de ouderwetse vetkaars nog te koop als geneesmiddel tegen hoest? Of om knellende leren schoenen aan de binnenzijde in te smeren? Ook deze vragen zijn mij ooit gesteld.
De vetkaars was eeuwenlang het belangrijkste verlichtingsmiddel. De kaars werd gemaakt van talg of wel het vet van schapen en runderen. De kaarsen waren zacht, walmden als een gek, gaven roet, dropen en geurden onaangenaam. De pit van getwijnde katoendraden was ook niet je van het, maar er was indertijd geen alternatief. Nou ja, in de middeleeuwen waren er ook al kaarsen van bijenwas maar die konden alleen de rijkeren en geestelijken zich veroorloven. Later werd de vetkaars van uitgekookt walvisvet gemaakt. Een andere benaming voor deze kaars is overigens smeerkaars.
In de 19e eeuw vond de beroemde Franse scheikundige Michel Eugène Chevreul de stearinekaars uit. Die was veel goedkoper omdat deze kaars machinaal kon worden gemaakt en bovendien was hij kwalitatief beter. Chevreul werd bijna 103 jaar en dat was in die tijd onvoorstelbaar oud. Zijn naam staat in de Eiffeltoren gegraveerd.
Door de stearine- en later de paraffinekaars was het snel gedaan met de vetkaars ofschoon hij nog geruime tijd in productie bleef.
De vetkaars (zonder lont) werd ook gebruikt bij vastzittende hoest en rechtstreeks op de borst en de rug gesmeerd. Of op grauw papier (grondpapier van de behanger) aangebracht en dit werd op de borst gelegd. Anderen gebruikten vetkaars om schoenen waterdicht te maken. In het Belgische leger werd dit zelfs aan militairen verplicht gesteld.
Volgens mijn informatie wordt vetkaars allang niet meer gemaakt. Niet meer als kaars en ook niet meer als geneesmiddel. Een alternatief bij vastzittende hoest is babybalsem of balsem van De Hoop. Deze balsem bevat onder andere paraffine, eucalyptus en kamfer. Zie ook www.vanderpigge.nl.

Viskuit
Vroeger kon je op de markt viskuit kopen, maar tegenwoordig is deze lekkernij heel moeilijk verkrijgbaar. Thuisgekomen werd de viskuit afgespoeld en in een pan met zout water gekookt. Als de kuit gaar was, werden er grote dikke plakken van gesneden en dat werd warm of koud bij de maaltijd of op brood gegeten. De viskuit is tegenwoordig afkomstig van de kabeljauw en alleen in januari en februari te koop. Bijvoorbeeld op de markt in Rotterdam en in vissersplaatsen zoals Scheveningen en IJmuiden.
De kuit is heel lekker als u haar in plakken snijdt en door de bloem en daarna in roomboter bakt op middelhoog vuur. Eet de kuit met rijst en bruine suiker.

Vlechtpen
Hulpmiddel om het vlechten met vlechtstroken en vlechtmatjes onder de knie te krijgen. Zie webshop.reinders-oisterwijk.nl. Daar zijn ook vlechtmatjes en vlechtstroken te koop.

Vlekkenzeep
Ze hebben de tand des tijds overleefd, maar voor hoe lang? Ik heb het over de standhouders die op markten en braderieën zogeheten vlekkenzeep en aanverwante artikelen verkopen en gouden bergen beloven. Niet zelden wordt beweerd dat de zeep thuis wordt gemaakt. Ik
wil deze dappere verkopers niet van hun nering ontdoen, maar ons land telt nog slechts enkele fabrieken waar nog zeep wordt gemaakt, zoals Siderius in Vuren.
De vlekkenzepen worden gewoon als private label gemaakt. Als u uw eigen zeep met uw eigen naam wil kopen, is dat geen enkel probleem. Meestal geldt dan wel een minimum afname van enkele honderden stuks, maar als u een grote vriendenkring heeft, is dat geen probleem.
De meeste zeepjesstandhouders hebben met elkaar gemeen dat ze moeilijk bereikbaar zijn en meestal ook niet over een website beschikken.
Lydia van der Ruit staat al tientallen jaren op braderieën, markten en standwerkersconcours door heel Nederland. Tal van prijzen heeft zij in de wacht gesleept waaronder het Nederlandse kampioenschap standwerken.
Op markten verkoopt zij vlekkenzeep uit grootmoeders tijd. Eén stuk voor 3 euro en twee voor 5 euro.
Een lezeres zweert bij deze zeep. ‘Ik gebruik het al sinds mijn kinderen heel klein waren. Het is geschikt voor alles en de meest lastige vlekken verdwijnen er echt mee. Je krijgt er grasvlekken, chocoladevlekken, tomatensaus, olie, noem maar op uit kleding. Soms moet je het even herhalen. Eerst op de hand een keer insmeren, dan uitspoelen en als je dan ziet dat de vlek is verminderd goed uitspoelen en in de wasmachine verder wassen.’
Als we Lydia vragen tegen welke vlekken het helpt, ratelt ze binnen een paar seconden tientallen vlekken op. Dat gaat zo snel dat het voor niemand is bij te houden, maar ze heeft er wel succes mee op de markten.
Ze zegt: ‘Mijn overleden vader heeft de bestanddelen in de zeep in het begin van de jaren vijftig zelf ontwikkeld en vervolgens een zeepfabrikant benaderd die de zeep exclusief voor hem maakte. Ik ben hem opgevolgd. De zeep is dus nergens anders te koop.’
Uiteraard heb ik ook de zeep bij de firma Van der Ruit besteld. Heerlijk, die goedkope verpakking. De zeep heeft niet eens een naam. Er staat: ‘De enige echte vlekkenzeep voor al uw vlekken’.
Ik ging aan het werk. In een oud T-shirt maakte ik acht verschillende vlekken. Ik liet de vlekken zes uur indrogen. Daarna de vlekkenzeep goed nat maken en wrijven en een half uur wachten. Vervolgens volgens de gebruiksaanwijzing met een natte borstel over de vlekken wrijven. Het resultaat viel tegen. Omdat een aantal door mij gemaakte vlekken waren doorgelopen, heb ik een sopje van de vlekkenzeep gemaakt en het T-shirt daar een hele nacht in laten staan en vervolgens met schoon water uitgespoeld. De vlekken van kruipolie, ketchup en viltstift waren er helemaal niet uit. De mayonaisevlek was grotendeels verdwenen. De vlekken van shaslicksaus, cola, olijfolie en mosterd waren wel weg. Daarna in de wasmachine op 60 graden. De viltstift verdween, maar de kruipolie- en ketchupvlek zeker niet. Een voorbehandeling met Vanish Oxi Action vlekverwijderaar of soortgelijk product werkt sneller en vaak beter.
Zie ook hollandsemarkten.nl

Vlierazijn
Het was notabene Har Walenkamp, eigenaar van de bekende drogisterij en hofleverancier Boerhaave aan de gezellige Haarlemmerstraat in Leiden die de vraag stelde. Hij vroeg zich af, of vlierazijn nog bestaat. Het vroegere merk was Jarvis. Op de fles stond een foto van de
geleerde Boerhaave met de tekst: ‘De waardering van Boerhaave voor de vlier was zo groot dat hij nooit een vlierstruik passeerde zonder zijn hoed te lichten’.
Drogisterij Boerhaave in Leiden kan redelijk tevreden zijn met de oplossing van zijn vraag. Bekend is de vlierbessenazijn van de Doesburgsche mosterd- en azijnfabriek wat eigenlijk een werkend museum is. Zie www.doesburgschemosterd.nl.
In het verstilde stadje aan de IJssel is ook aan de Meipoortstraat 39 azijnmakerij Piperita gevestigd. In Schijndel maakt Marga Vugs onder de naam Ediks ook lekkere azijnen waaronder vlierbessen.

0
0

Naast vader en echtgenoot kent het breed publiek mij van de wekelijkse huishoudpagina in De Telegraaf. Hier schreef ik tussen 2001 en maart 2016 liefst 758 afleveringen van de wekelijkse en zeer populaire huishoudrubriek. Nu ben ik voor mezelf begonnen met de Huishoudbode. Misschien wel de meest omvangrijke website in en rond het huis.